DW B

Het is raar om over De dichter en de duivel van Lieke Marsman (1990-2026) te schrijven. In de eerste plaats is dat omdat Marsman zo belachelijk oneerlijk jong aan kanker is overleden; in de tweede plaats omdat je daar niet omheen kunt in een bespreking van haar laatste bundel. Misschien is het wel een kwestie van derde of zelfs vierde plaats, want zoveel ruimte kan zo’n overlijden innemen. De dood lijkt nu eenmaal een enorm convergerende invloed te hebben op kunstbeleving. Ik denk nu ook aan het tien jaar geleden verschenen laatste album Blackstar van David Bowie, die een week later overleed en elke poprecensent steeds dezelfde twee, hooguit drie zinnen citeerde om te beargumenteren dat het om een afscheidsalbum ging. Is De dichter en de duivel een afscheidsbundel? Ja, wellicht, of ten dele, maar daar is de bundel net te divergerend voor. Kom ik op terug, beloofd.

In Donald Niedekkers roman Nevenwezen volgen we een anonieme jongen die in de jaren zeventig en tachtig opgroeit in de Zaanstreek, in een landschap gedomineerd door rivier en windmolens. In zijn Zaanse dorp loopt hij geregeld binnen bij kapper Pluis, boekhandelaar Noomen of bakker Fijn. De sfeer is er hoffelijk en gemoedelijk. De jongen raakt bij de kapper in de ban van een rubberen bolletje dat een magisch wolkje damp verspreidt en wordt wereldwijs door de boeken die hij bij Noomen vindt.

Soms kom je een boek tegen waarvan de kaft en de inhoud opmerkelijk goed bij elkaar passen. De nieuwe dichtbundel van Paul Demets, De doodstrompet, is precies zo’n dichtbundel: het tij, een kolkende zee en een woelig strand, gevat in zwart-wit, donker en licht, in optimaal contrast. Het is vertrouwd enerzijds, dreigend anderzijds; en dat is precies het heersende gevoel in deze bundel, waarin voortdurend wordt gelaveerd tussen leven en dood.

Al in 1991 vertrouwt Geerten Meijsing zijn dagboek het idee voor een boek over George Gissing toe. Hij komt ertoe na zijn vertaling van The Private Papers of Henry Ryecroft (1903) voor Privé-domein, die in 1989 verscheen onder de titel De intieme geschriften van Henry Ryecroft. Op dat moment denkt hij dat zijn eigen ‘Gissing-boek’ nog ‘kan wachten’. Een ‘fluitje van een cent’ zou het moeten worden. In een interview op YouTube, rond die tijd opgenomen, valt ook de naam van de ‘bijna beroemde’ veelschrijver. Daarin zegt Meijsing dat hij seksuele verlangens en het schrijverschap als een vloek ervaart, net als Gissing. Wat later beschrijft hij op basis van Gissings reisverslag By the Ionian Sea (1901) het verblijf van de Brit in het Zuid-Italiaanse Cotrone (het huidige Crotone), maar daarna laat hij het onderwerp weer links liggen. In 2010 zet Meijsing in Het Gissing-syndroom, uitgegeven bij Flanor, al het een en ander over zijn obsessie op papier, maar het is pas dit jaar, op zijn vijfenzeventigste, dat hij zijn eigenlijke ‘Gissing-boek’ uitbrengt. Dat is R.I.P. Gissing geworden, een verwijzing naar een van Gissings kortverhalen, maar ook naar de dood die als een door armoede, ouderdom, tbc, syfilis en slechte verzorging opgejaagd motief steeds dichterbij komt. Zoals Gissing heeft Meijsing dit boek eruit geperst, want niets is voor hen zo pijnigend en toch noodzakelijk als het voortborduren aan ‘een omvangrijk, oeverloos oeuvre’.

Een schrijver, de verteller met dezelfde naam als de auteur, vraagt zijn vierjarige dochter Zelda hoe zijn verhaal moet beginnen. ‘Een prinses gaat op wandel’, antwoordt Zelda.

In haar nieuwste bundel onderzoekt Rozalie Hirs het fenomeen van de eerste keer, met extra aandacht voor de menselijke liefdeservaring. Dankzij haar welhaast wetenschappelijke benadering overstijgt vragen naar het begin het particuliere.