De ondraaglijke gedetermineerdheid van het bestaan. Over Euforie van Christiaan Weijts

Verschenen in: Grensgangers
Auteur: Marc van Zoggel
Christiaan Weijts, Euforie. Roman, De Arbeiderspers, Utrecht / Antwerpen, 2012.
Download deze tekst in pdf:

Wie als jonge schrijver ‘de natuurlijke opvolger van Harry Mulisch’ wordt genoemd, staan twee reacties ter beschikking. Of hij gaat in de contramine, bagatelliseert de verwantschap en tempert de al te hoge verwachtingen die de vergelijking met zich meebrengt, of hij kiest de vlucht naar voren en buit de gelijkenis met maximale middelen uit. Christiaan Weijts lijkt te hebben gekozen voor de tweede optie. Ooit door criticus Pieter Steinz uitverkoren om scepter en kroon van de ‘Grote Eén’ over te nemen, heeft Weijts terdege beseft dat hij dat predicaat wel nooit meer kwijt zal raken. Hij doet in Euforie dan ook geen moeite om de verwantschap onder het tapijt te vegen.

        Wanneer een spreker op een zeker moment in de roman als ‘professor doctor meester’ wordt aangekondigd, doet dat de hoofdpersoon onmiddellijk denken aan de jonge Mulisch: ‘Die had er bouwkunde bij moeten doen, denkt Vermeer. Dan had hij prof.dr.mr.ir. op z’n deur kunnen schrijven, zoals een zeer beroemde schrijver dat als jongen had gedaan.’ (124) Vermeer heet voluit Johannes Vermeer – inderdaad een vermeende nazaat van de schilder. Hij is ontwerper bij een succesvol Haags architectenbureau, zijn grote voorbeeld is Frank Lloyd Wright, van wie hij als student een quote boven zijn bed had gehangen: ‘Early in my career I was a very arrogant young man. I was so sure of my ground and my star that I had to choose between an honest arrogance and a hypercritical humility … and I deliberately choose an honest arrogance, and I’ve never been sorry.’ Vermeer poneert dan ook: ‘Megalomanie is geen excentrieke karaktertrek voor een architect, maar een voorwaarde.’ (110) Liever oprecht arrogant dan hypocriet bescheiden. Dit is precies de portee van Mulisch’ weerwoord wanneer hem arrogantie werd verweten. Vermeer lijkt dus in de voetsporen van Wright te willen treden zoals Weijts in die van Mulisch.


Het vervolg lees je in de bijgevoegde pdf.